Samenhang en context in leesonderwijs

Uit de praktijk - 31 januari 2018 - Door Marc van de Ven

Eén tekst waarmee je een hele week werkt aan zowel technisch als begrijpend lezen, aan woordenschat en wereldoriëntatie. Dat is de essentie van de Leesweek. Basisschool ’t Palet in Blerick zag het leesniveau én -plezier van kinderen enorm stijgen dankzij deze aanpak.

Leesmotivatie en -niveau schieten omhoog door Leesweek

Wellicht herken je het: bij technisch lezen gebruik je de ene tekst, bij begrijpend lezen een tweede verhaal, bij wereldoriëntatie staat een derde onderwerp centraal. En met spelling en woordenschat oefen je woorden die in geen van de drie teksten voorkomen. ‘In een week tijd zap je van het ene naar het andere onderwerp’, zegt adviseur Pierre Pas. ‘Er is geen samenhang, de context ontbreekt en leerlingen kunnen niets uitdiepen omdat de volgende tekst en onderwerp alweer klaarliggen.’

Vakmanschap

Hoe fijn zou het zijn om één tekst te hebben waarin alles aan bod komt, dacht hij. Over een onderwerp dat aansluit bij de leefwereld van de kinderen of de actualiteit. Juist toen hij bezig was dit idee te ontwikkelen, vroeg directeur Emmie van Daelen van ’t Palet aan BCO advies om de taal- en leesopbrengsten te verbeteren. Kinderen lezen en begrijpen teksten beter dankzij de Leesweek. ‘We besloten het drastisch aan te pakken: we wilden af van het keurslijf van methodes en het vakmanschap bij de leerkrachten leggen.’

Enthousiasme én weerstand

Samen met school ontwikkelde Pierre de Leesweek. ‘In het begin was ik sceptisch’, zegt Suzanne Leenen, leerkracht groep 8. ‘Ik dacht dat het niet aansloot op wat een Cito-toets vraagt.’ Collega Emmie Beelen van groep 4 had meer vertrouwen. ‘Maar ik wist niet hoe ik het in de praktijk moest brengen.’ Dat triggerde Pierre om het concept op papier uit te werken. Toen viel het kwartje. Nu is iedereen enthousiast. Ook al, omdat de aanpak werkt: twee jaar geleden waren de resultaten op begrijpend lezen onvoldoende, nu zijn ze goed. 

‘Kinderen lezen en begrijpen teksten beter’  

‘Doordat leerlingen steeds dezelfde tekst lezen, gaat dat steeds makkelijker en begrijpen ze ‘m beter. Dat vergroot het leesplezier.’

Voorbeeld van twee leerlingen met een matchend leesprofiel.

De Leesweek in een notendop: je kiest een tekst uit een taalmethode, wereldoriëntatie of Nieuwsbegrip. Op de eerste dag maak je leerlingen warm voor het onderwerp en voorspellen ze waarover de tekst kan gaan. Je leest de tekst voor en laat leerlingen de betekenis van moeilijke woorden achterhalen. Daarna lezen ze het verhaal zelf. Op dag twee introduceer je een strategie, de leerlingen gaan ermee aan de slag. Op dag drie en vier gaan ze daarmee door. Als ze interesse hebben, kunnen ze meer teksten over het onderwerp zoeken en die met dezelfde strategiekaart verwerken. De vijfde dag is de Leeskring: kinderen lezen het verhaal voor mét intonatie, lezen uit hun favoriete boek of geven een presentatie over het onderwerp.

Bestaande methodes

‘Je gebruikt bestaande methodes in de Leesweek’, zegt Pierre Pas, ‘de strategieën uit Lezen = Weten, flitsen met woordtrainer, Estafette Vloeiend en vlot. Alleen pas je ze op één tekst toe.’ ‘Juist dat maakt het verschil’, zegt Christel Granzow, leerkracht groep 5. ‘Door de herhaling lezen en begrijpen de kinderen de tekst beter. Ook is er voor iedereen een succesmoment: iemand die niet goed leest, kan veel over het onderwerp weten.’ Leerlingen zijn blij met de Leesweek. ‘Je kunt vragen over een tekst makkelijker beantwoorden’, zegt Iris. Eline: ‘Het is niet saai, omdat je steeds nieuwe dingen leert.’ En Lara: ‘Laatst hebben we een tekst als toneelstuk opgevoerd. Dat is leuk.’

Leesprofiel

‘Het toneelstuk is een voorbeeld van een stap in de verdere ontwikkeling’, zegt Suzanne. ‘Ik kan me voorstellen dat kinderen straks zelf teksten en strategieën kiezen.’ Van ieder kind wordt een leesprofiel gemaakt. De waarden zijn gebaseerd op de waardering die de leerling zichzelf én die de leerkracht toekent. Leerkracht Emmie: ‘Het leesprofiel laat zien hoe sterk een kind is op onderdelen van het lezen. De ene leerling scoort bijvoorbeeld een 7 op motivatie en kennis van de wereld en een 3 op technisch lezen, terwijl de andere tegenovergesteld presteert. Zij kunnen elkaar helpen en versterken.’ De school wil leerlingen met tegengestelde leesprofielen aan elkaar koppelen.

Cito

Enthousiasme alom dus over de Leesweek. De eventuele angst dat het niet aansluit bij wat Cito vraagt, is ongegrond, getuige de goede leesresultaten. ‘Weet je wat mooi is?’, besluit Christel. ‘Leerlingen weten niet of ze met begrijpend of technisch lezen bezig zijn. Het loopt door elkaar heen, de focus verschuift steeds. Dat maakt het krachtig.’

Meer informatie bij: PierrePas@bco-onderwijsadvies.nl

Open het artikel uit onze nieuwsbrief van januari 2018