Onderzoekend leren op Extralent in Blerick en de Mariaschool in Tienray

Uit de praktijk - 31 oktober 2016 - Door Marc van de Ven

Kinderen zijn betrokken, ontwikkelen hun talenten en leren (21e eeuwse) vaardigheden. Leerkrachten observeren, coachen, prikkelen en zetten de kinderen op het goede spoor. En allemaal verwonderen ze zich: de leerlingen over wat ze ontdekken, de leerkrachten over de kinderen. Ziehier de kracht van onderzoekend leren. Twee scholen over hun ervaringen.

Verwondering bij kinderen én leerkrachten

Josan Derix stond voor combinatiegroep 6/7/8 van de Mariaschool in Tienray. Iedere les gaf ze drie instructies. Kinderen die het nodig hadden, kregen extra aandacht. Hierdoor had ze onvoldoende rust en tijd om alle didactische stappen zorgvuldig af te ronden. Ze gooide het roer rigoureus om en ging met thema’s werken, vanuit de belevingswereld van het kind. Inmiddels doet en wil ze niet meer anders. ‘Alleen bij rekenen werk ik nog methodisch, een uur per dag. Andere vakken en vaardigheden als taal, spreken, schrijven, luisteren, lezen, samenvatten en wereldoriëntatie zijn in het thema geïntegreerd.’

Rol

Ze geeft een voorbeeld. Een tijdje geleden was Zuid-Korea het thema omdat de gemeente gevraagd had een presentatie te geven aan de Koreaanse ambassadeur. In het Engels. ‘Eerst heb ik verteld over het land en het klimaat, hoe de mensen wonen, wat ze eten. Vandaaruit kwamen de kinderen met het idee om een kookshow te geven: in Koreaanse kleding, met Koreaanse gerechten.’ In vier groepjes gingen ze aan de slag: als kok, vertaler, kledingontwerper of reisadviseur om mensen Zuid-Korea beter te laten kennen. Josan: ‘Ze kropen in hun rol en gingen op onderzoek uit.’

Context

De koks verzamelden recepten en maakten een kookboek. De kledingontwerpers selecteerden kleding in de juiste maten. Het reisbureau stelde een reis samen langs Koreaanse bezienswaardigheden. En het vertaalbureau hielp iedereen om het in het Engels op te schrijven. ‘Spelenderwijs doen ze kennis op, leren ze en maken ze zich vaardigheden eigen’, zegt Josan. ‘Dat gaat vanzelf. Je kunt iemand zes keer een som uitleggen, maar als je het in een context plaatst, gaat het leven. Ik zie het bij de kinderen die eerst moeite hadden met bijvoorbeeld spelling en rekenen.’ Josan heeft ook haar collega’s enthousiast gemaakt.

Talenten ontwikkelen

Waar de Mariaschool het roer omgooit, gaan de hoogbegaafde kinderen van Extralent in Blerick een ochtend in de week op onderzoek uit. ‘Deze kinderen halen vaak op halve kracht ook de leerdoelen’, zegt Romana Sturk, leerkracht groep 8. ‘Maar ook bij hen willen we een actieve leerhouding stimuleren. Via onderzoekend leren lukt dat.’ Zes weken lang werken de kinderen in groepjes aan een thema. ‘Je ziet dan hun talenten naar boven komen: de ene is goed in onderzoek, de andere is creatief en een derde kan goed organiseren. Die talenten ontwikkelen we verder. Dat helpt hen straks om een goede schoolkeuze te maken.’

Klassenhond

Ook haar collega Manon Overbeeke van groep 5/6 is enthousiast over onderzoekend leren. ‘In een krantenartikel las ik dat het goed is om een klassenhond te hebben. Een dier biedt troost en liefde, kinderen kunnen het aaien. Ik heb de kinderen gevraagd welk klassendier zij zouden willen hebben. Een geit, hamster, hagedis, kameleon, alles kwam voorbij. In groepjes hebben de kinderen een dier ‘geadopteerd’ om op onderzoek uit te gaan: hoe leeft het dier, in welke omgeving, welk klimaat, wat eet het, overleeft het in een klas?’ De kinderen zijn fanatiek aan het werk, zegt ze. ‘Ze maken tabellen met voors en tegens, interviewen mensen, zoeken op internet. Ze bijten zich er echt in vast.’

Goede voorbereiding nodig

Een goede voorbereiding is belangrijk, aldus Manon. ‘Om kinderen tot goede vragen te laten komen, moet je ze eerst van kennis voorzien. Een onderzoeksvraag is zodanig, dat voor het antwoord opzoekwerk, interviews met deskundigen en eigen experimenten nodig zijn.’ Josan: ‘Een ander punt is dat je kaders moet stellen. Bij bijvoorbeeld ‘het heelal’ kunnen kinderen zich helemaal verliezen in de mogelijkheden die het thema biedt.’ En Romana: ‘Daarnaast moet je als leerkracht loslaten. Geef de kinderen vertrouwen, zet ze op het juiste spoor. En geef zelf het goede voorbeeld: ben kritisch en nieuwsgierig, zodat leerlingen zien dat je niet alles klakkeloos moet aannemen.’

Uit je comfortzone

Bij onderzoekend leren stappen de kinderen én de leerkrachten uit hun comfortzone, aldus Josan. ‘Steeds meer collega’s doen het, en dat is ook nodig. De hedendaagse maatschappij vraagt om een onderzoekende en probleemoplossende houding. Een goede vraaghouding van de lerende is dan het uitgangspunt, niet het strikt volgen van een methode. Binnen een thema stel je de vraag: wat wil jij leren over dit onderwerp? Dan doet iedereen vanuit zijn eigen motivatie mee. Dat werkt.’

Dit traject is uitgevoerd door oud collega Marlies de Wever.
Meer weten over onderzoekend en thematisch werken met kinderen? Neem dan contact op met: lanagoossens@bco-onderwijsadvies.nl