Onderwijs anders in de praktijk (3) – Innoveren met lef

Uit de praktijk - 4 april 2019 - Door Mirande Neijnens

Voor veel leraren is wetenschappelijk onderzoek een ver-van-hun-bed-show. Dat is niet zo vreemd, want wetenschappelijke artikelen zijn vaak moeilijk te lezen en te begrijpen voor een door werkdruk overmande leraar. Toch kan het bestuderen van nieuwe inzichten helpen om uiteindelijk meer zicht te krijgen op het werk voor de klas. In een serie blogs passeren een aantal onderwerpen de revue: Wat werkt op onze school? Wat doet er toe voor jou? Innoveren met lef. Deze keer behandel ik het laatste onderwerp: innoveren met lef.

Innoveren met lef

Figuur 1. De Wit, B. (2018). Jongleren. De ervaring als lerende en innovator tijdens workshop door alumni. Verkregen van https://www.lereneninnoveren.nl/festival.Ga eens voor jezelf na: hoe ga jij om met de volgende opdracht? Een kaartje geeft je informatie over de opdracht: leer je collega jongleren, en zorg dat hij of zij aan het einde van de sessie weet hoe dat dat moet. Op een tafel liggen jongleerballen, doekjes en andere materialen. Je collega kijkt je verwachtingsvol aan…. De kans is groot dat je met de materialen die je tot je beschikking hebt, aan de slag gaat met een vorm van instructie voor je collega. Kijk, zo kun je de ballen in de lucht houden..(Figuur 1).

De reflectie komt achteraf: wat maakt dat jij met deze opdracht aan de slag gaat? Wil je dat eigenlijk wel? Hoe volgzaam ben je als het gaat om meegaan in ontwikkeling?

Innovatie volgens Van Dale betekent: invoeren van een nieuwigheid. Klinkt nogal banaal, even een nieuwigheid proberen. We hebben in het onderwijs de neiging om a) veel te innoveren en b) achter veelbelovende nieuwigheden aan te lopen. Herkenbaar? Niet voor niks demonstreren leraren op het Malieveld in Den Haag om aan te geven dat de werkdruk te hoog is.

En toch.. Stilstand is achteruitgang. In een wereld die volop in beweging is kan het onderwijs niet anders dan ook in beweging te zijn. Blijft de vraag: Hoe kunnen we dan omgaan met de eisen van de omgeving en de wensen van onszelf, zonder ons te zeer onder druk te zetten? En hoe zorgen we ervoor dat innovatie geen modegrill blijkt te zijn, maar leidt tot duurzame verandering?

Een bekend woonwarenhuis laat ons weten: “Aandacht maakt alles mooier”. Bastiaansen (2016) werkt aan onderzoek naar de betekenis van aandachtige betrokkenheid voor het dagelijks handelen van leraren. Baart (z.d.) deelt aanwezigheid, of presentie, in in twee fasen: 1. Er zijn voor de ander, in het hier en nu. 2. Het aangaan van een weldadige relatie.Bastiaansen vertaalt deze opstelling door naar die van een leraar voor zijn leerling. Het loslaten van rolpatronen en er zijn voor de leerling levert naast het voorleven van gedrag op dat de leerling zich durft te tonen. Daar kan ook zijn ontwikkeling en persoonsvorming door worden bevorderd. Bastiaansen geeft verder aan dat er sprake is van een paradoxale strategie voor leraren: juist door doelen los te laten kunnen deze worden bereikt.

Zetten we deze opstelling nu door naar het innoveren in een school door leraren, dan gaat echte, duurzame, vormende innovatie die de kern van betrokkenheid raakt over aanwezig zijn in het hier en nu, in relatie met de ander. Door het loslaten van doelen ontstaat er ruimte en tijd om elkaar te leren kennen in de waarden die een rol spelen bij het creëren van onderwijs. Denken vanuit het hart van de organisatie vraagt lef en anders denken over innoveren! Leraren zijn daarbij de sleutelfiguren. Want steeds opnieuw, in het handelen van elke dag, maak je als leraar keuzes (Bruining, 2018). Jouw professionele oordeel zit in dat handelen zelf. De systeemeisen zoals het management en collega’s die stellen en je persoonlijke waarden en normen spelen daarbij een rol. De vraag is daarbij: hoe groot is als leraar je beslisruimte?

Als het gaat om te komen tot een inhoud van gesprekken die gericht is op ontwikkeling van onderwijs en professionalisering van de leraar wijst Verbiest (2012) op het belang van reflectie. Verbiest gebruikt de term reflectieve dialoog voor gesprekken tussen leraren die niet zozeer gericht zijn op het overtuigen van de ander maar op het verhelderen, toelichten en ook aanpassen van de eigen overtuigingen en werkaanpak in de praktijk. Op deze manier kan de innovatiemotor gaan lopen.

Innoveren met lef betekent met echte aandacht het reflectieve gesprek aangaan met de ander, je collega. Het durven loslaten van vastomlijnde doelen opent de deur naar een zoektocht naar de kernwaarden van waaruit je als leraar en school je onderwijs wil vormgeven. Door tijd en aandacht te combineren met lef (ga het maar gewoon doen) en reflectie (wat houden we vast, en wat passen we aan?) onderzoek je jouw beslisruimte als leraar. En maak jij de keuze, welke ballen jij in de lucht wilt houden.

Neem vrijblijvend contact met mij op via mirandeneijnens@bco-onderwijsadvies.nl om over dit onderwerp verder in gesprek te gaan. 

Referenties

Baart, A.J. (z.d.). Presentie [Blog]. Verkregen van http://www.andriesbaart.nl/presentie/

Bastiaansen, E.A.M. (2016). Wat is de betekenis van aandachtige betrokkenheid voor het dagelijks handelen van leraren? Verkregen van http://www.samenspraeck.nl/wp-content/uploads/2016/06/Artikel-aandachtige-betrokkenheid-in-het-handelen-van-de-leraar.pdf

Bruining, T. (2018). Geborgenheid in de frontlinie van het onderwijs [Online post]. Verkregen van https://www.kpcgroep.nl/mensen/ton-bruining/blogs/‌geborgenheid-in-de-frontlinie-van-het-onderwijs/

Verbiest, E. (2012). Professionele leergemeenschappen. Een inleiding. Antwerpen-Apeldoorn: Garant.

Bekijk ook de andere blogs in deze reeks

- Wat werkt op onze school?
- Wat doet er toe voor jou?