Onderwijs anders in de praktijk (2) – Wat doet er toe voor jou?

Uit de praktijk - 28 maart 2019 - Door Mirande Neijnens

Voor veel leraren is wetenschappelijk onderzoek een ver-van-hun-bed-show. Dat is niet zo vreemd, want wetenschappelijke artikelen zijn vaak moeilijk te lezen en te begrijpen voor een door werkdruk overmande leraar. Toch kan het bestuderen van nieuwe inzichten helpen om uiteindelijk meer zicht te krijgen op het werk voor de klas. In een serie blogs passeren een aantal onderwerpen de revue: Wat werkt op onze school? Wat doet er toe voor jou? Innoveren met lef. Deze keer het antwoord op de vraag: wat doet er toe voor jou?

Wat doet er toe voor jou?  

Dat is nogal een vraag om te beantwoorden. Toch kan het zoeken naar een antwoord daarop je helpen in het werken aan onderwijs anders organiseren in de praktijk. Het vraagt wel even graven... 

Figuur 1. Het ui-model geeft een gelaagdheid aan in het functioneren van leraren. Herdrukt van “Kwaliteit van binnenuit als sleutel voor professionele ontwikkeling,“ door F. Korthagen, en A. Vasalos, 2007, Tijdschrift voor lerarenopleiders, 28(1), 17-23. Laten we eens beginnen met een ui. Met die beeldspraak geven Korthagen en Vasalos (2007) zicht op de lagen van betekenisgeving in het doen en laten van mensen en dus ook van leraren. Van buiten naar binnen leiden de lagen van de ui (Figuur 1) je van je gedrag in deze situatie (omgeving) naar binnen in jezelf: waar doe je het allemaal voor?  

Martens (2018) heeft veel onderzoek gedaan naar de rol van motivatie. Als leraar weet je wel dat als leerlingen niet gemotiveerd zijn voor jouw les, je het hard te halen hebt. Voor leraren die willen veranderen is dat niet anders. Intrinsieke motivatie is iets wat mensen van nature hebben, en wat het leren makkelijk laat verlopen. Op zijn sterkst is intrinsieke motivatie vergelijkbaar met flow, een staat waarin het leren vanzelf gaat (Csikszentmihalyi, 1999), omdat alle uienringen dan tegelijk worden aangesproken (Korthagen & Vasalos, 2007). Je ervaart een flow als je uitdagingen aangaat, de tijd vergeet, volop geconcentreerd bent en energie hebt om te blijven doorgaan.

Klinkt ideaal, die intrinsieke motivatie, als je op school aan de slag wil met innovatie. Maar hoe kan ik die aanboren? Wat is daarvoor nodig? Belonen en straffen, van buitenaf oplegde motivatie, werkt voor maar weinig leraren (en kinderen) goed. Wat wèl werkt zijn de bekende principes van relatie, competentie en autonomie uit de Self Determination Theory (SDT) van Ryan en Deci (2002). Hoe meer ik me als leraar verbonden voel met de school en mijn collega’s en hoe meer ik me daarbij bekwaam voel en merk dat ik het kan, des te meer kan ik me gemotiveerd voelen om aan de slag te gaan met innoveren (Martens, 2018). Soms zitten de structuren uit de omgeving van de ui, zoals CITO-toetsen, compententieprofielen en (andere) kwaliteitseisen van de omgeving ons in de weg.  Wouter Hart (2012) spreekt over verdraaide organisaties, als een organisatie de buitenkant (de structuren), de denkrichting van de organisatie laat bepalen. Dit in tegenstelling tot het denken van binnenuit, vanuit de bedoeling waar een organisatie ooit voor is opgericht. Denken vanuit het hart van de organisatie vraagt lef en anders denken over innoveren! De kunst is dan om te blijven zoeken naar de kern waar jij èn school ook alweer voor aan de slag willen gaan. Wat raakt je? Als dat je toetssteen is, worden keuzes om te veranderen soms kinderlijk eenvoudig.

Neem vrijblijvend contact met mij op via mirandeneijnens@bco-onderwijsadvies.nl om over dit onderwerp verder in gesprek te gaan. 

Referenties

Csikszentmihalyi, M. (1999). Flow: Psychologie van de optimale ervaring. Amsterdam: Boom.

Hart, W. (2012). Verdraaide organisaties. Terug naar de bedoeling. Alphen aan den Rijn:           Vakmedianet Management.

Korthagen, F., & Vasalos, A. (2007). Kwaliteit van binnenuit als sleutel voor professionele          ontwikkeling. Tijdschrift voor lerarenopleiders, 28(1), 17-23.

Martens, R. (2018). Keynote. Hoe kunnen leraren in het onderwijs onderzoekend en vindingrijk innoveren? Verkregen van https://www.lereneninnoveren.nl/Portals/0/Documenten/Festival/MLIfestival10112018-Rob%20Martens.pdf

Ryan, R.M., & Deci, E. L. (2002). Overview of self-determination theory: An organismic dialectical          perspective. In E. L. Deci, & R. M. Ryan (Eds.), Handbook of self-determination research (pp.   3-33). Rochester, NY: The University of Rochester Press.

Bekijk ook de andere blogs in deze reeks

Wat werkt op onze school?
- Innoveren met lef