Obs De Molenwerf in Tiel stimuleert zelfwerkzaamheid leerlingen

Uit de praktijk - 14 maart 2019 - Door Ruud van der Donk

Het was een conclusie met impact: ‘Onze leerlingen kunnen blijkbaar niet zelfsturend leren.’ Voor directeur Pascha Vink en ib’er Monique Otten reden om hun executieve functies te ontwikkelen. Met het team in de regierol. Leerkracht en rekencoördinator Daniëlla van Arkel gaat intussen als een speer.

‘Executieve functies? Dat start bij de leerkracht’

‘Onze eerste acties waren gericht op het vakmanschap van de leerkrachten’, zegt Pascha Vink. Drie jaar terug werd ze directeur van De Molenwerf in Tiel, een school met zo’n honderd leerlingen, verdeeld over achttien nationaliteiten. ‘We moesten beter op de onderwijsbehoeften van onze kinderen inspelen.’ Samen met ib’er Monique Otten zette ze er meteen vaart achter. Monique bevroeg de leerkrachten: Wat wil je de kinderen leren? Wat wil je bereiken? Wat is het onderwijs dat daarbij past? En wat is je eigen rol daarin? Het beantwoorden van de vragen betekende een mentale omslag. En leerkrachten pakten de regierol. Bij rekenen gingen ze werken vanuit leerlijnen. ‘Onze eerste stap naar krachtiger onderwijs.’

Rekenonderwijs vanuit leerlijnen

Sinds vorig schooljaar zijn de groepen 3, 4 en 5 bij elkaar gezet. Ook 6, 7 en 8 werd één unit. Zowel de middenbouw als de bovenbouw hebben nu twee leerkrachten en een onderwijsassistent. Ze bereiden met elkaar de lessen voor en evalueren deze samen, soms aan de hand van video-opnamen. Met elkaar kijken ze waar de leerlingen zich op de verschillende rekenleerlijnen bevinden. ‘Daar komt meer bij kijken dan je denkt’, weet leerkracht Daniëlla van Arkel inmiddels. ‘Je moet goede kindgesprekken in de klas kunnen voeren om te zien waar een kind op de leerlijn staat en hoe je verder kunt.’ Het duurde even voordat ze dat onder de knie had. Nu heeft ze haar zinnen ook op de leerlijnen voor taal gezet.

Zelfsturing van leerlingen

‘De opstart in zowel 3-4-5 als 6-7-8 was lastig’, erkent Pascha. ‘Onze nieuwe onderwijsvorm vraagt om zelfstandigheid en zelfsturing van leerlingen. Daarvoor hebben ze ook het nodige zelfvertrouwen nodig. Maar als je vorig schooljaar aan een leerling vroeg Waar zou jij jezelf een compliment voor geven? dan kreeg je geen antwoord. Dat was een eyeopener voor ons.’ Ze vervolgt: ‘We hebben het er zelf naar gemaakt. In de oude, kleine groepen was de leerkracht er altijd voor de oplossing. Zelfstandig werken waren de kinderen niet gewend en dat werd in de nieuwe groep pijnlijk duidelijk.’ De leerkrachten beseften: ‘Als we meer zelfstandigheid bij leerlingen willen zien, dan begint dat bij ons.'

"Het is belangrijk dat leerlingen nadenken over hun eigen rol"

Pascha Vink, directeur obs De Molenwerf in Tiel

Executieve functies ontwikkelen

Margo Kampshof van BCO ondersteunt de leerkrachten bij het werken vanuit de rekenleerlijnen. Het helpen versterken van executieve functies kreeg ze er als taak bij. ‘Het gaat om de denkprocessen die zelfsturing mogelijk maken’, legt Margo uit. ‘Leerlingen moeten goed kunnen plannen en vooruit kunnen kijken. Ze moeten kunnen evalueren en reflecteren, op hun taak gefocust blijven en kunnen omgaan met hun emoties. Dat zijn belangrijke stappen richting eigenaarschap.’ De leerkrachten van De Molenwerf zijn samen aan de slag gegaan met de executieve functies. ‘Er is een leercultuur ontstaan waarin leerkrachten de regie hebben’, zegt Pascha. ‘Het is van hen.’

Kindgesprekken als toetsmoment

Volgens Pascha is het belangrijk dat ook de leerlingen nadenken over hun eigen rol. ‘Daarvoor hebben ze inzicht nodig over wat er voor ze te leren valt en waar ze op de leerlijn staan. Als je daarbij hun executieve functies ontwikkelt, kunnen ze betere keuzes maken.’ Het vraagt ook om extra hulpmiddelen. Bij rekenen maakt de school gebruik van doelenkaarten. Er is een rekenwinkel en kinderen kiezen zelf hun materialen. Een volle week wordt gewerkt aan één rekenleerlijn, op verschillende niveaus. ‘Dat laat de leerlingen zien welke doelen ze al beheersen en waar ze nog aan moeten werken. Via doelgerichte kindgesprekken in de klas en tijdens korte controlemomenten komt de leerkracht Het is belangrijk dat leerlingen nadenken over hun eigen rol Pascha Vink Directeur obs De Molenwerf vervolgens te weten wat zo’n kind nodig heeft.’ Monique gelooft in deze vorm van formatief toetsen. ‘De leerkracht toetst al tijdens de les wat een kind beheerst. Daar kan ze de volgende dag dan mee verder.’ Met Pascha is ze beretrots op wat is bereikt: ‘Met de Cito eindtoets staken we binnen onze schoolgroep uit boven de bovengrens. Over de gehele linie zitten we op het landelijk gemiddelde. Het team heeft echt wat neergezet.’

Meer informatie bij Margo Kampshof via margokampshof@bco-onderwijsadvies.nl

Open het artikel uit onze nieuwsbrief van maart 2019