De vergeten leerling

Uit de praktijk - 12 maart 2019 - Door Liesbeth Stammen

Er zijn leerlingen die zelden besproken worden bij de leerlingbespreking of consultatie. Ze werken keihard. Ze gedragen zich correct. Ze letten goed op. Hun werk is altijd netjes. Ze werken geordend en gestructureerd, noteren en plannen hun huiswerk keurig. Ze halen vaak goede cijfers. Bovendien hebben ze een goede leermotivatie. Ze zijn ideaal om naast een lastige leerling te zetten in de hoop dat er iets van hun gedrag overstraalt naar de omgeving.

Het zijn leerlingen waarvan men er wel 50 in de klas kan hebben. Alle aandacht voor executieve functies is voor hen niet nodig. Leren leren is prima in orde. Ze zijn meewerkend, hulpvaardig en komen niet in opstand. Het zijn de ideale leerlingen. Wat wil je nog meer?  

Toch is dit zorgelijk. Deze leerlingen gedragen zich zeer aangepast, durven niet te falen en ontwikkelen onvoldoende eigenheid. Hun emoties lijken onder controle. Ze ontlenen hun zelfbeeld aan de voorbeeldige status. Ze zijn de trots van de ouders, familie en de leerkracht. Dit wordt voortdurend bewust of onbewust en zeer subtiel kenbaar gemaakt.  

Maar deze leerlingen hebben niet geleerd met kritiek of fouten om te gaan. Sommige van hen durven niet te falen. Als ze wat minder presteren is hun zelfbeeld in het geding en de angst om van een voetstuk te vallen is enorm. Een algemeen boze opmerking van de docent of ouder trekken zij zich aan. Anderen zijn gemakkelijk van slag. Met hun perfectionisme gaat veel stress gepaard en menigeen lijdt in stilte. Ze leren uren en uren. Soms leren ze voor de zekerheid alles uit het hoofd en maken geen keuzes in het leerwerk. Ze durven hun grip niet te verliezen en zijn niet flexibel, durven antwoorden niet te gokken of een onvoldoende te riskeren. Vaak zit erachter dat men te afhankelijk is van de goedkeuring van de ander. Op je tenen lopen houdt niemand eeuwig vol. Stress en burn-out liggen op de loer. 

Ouders geven wel signalen dat een zesje ook voldoende is. Toch stralen leerkrachten en ouders ongemerkt met hun uitlatingen over succes en falen iets anders uit dan men vergoelijkt zegt. Uitlatingen over zesjescultuur en je kunt het wel als je maar harder werkt, zijn immers niet van de lucht. Social media versterkt het beeld dat succesvol zijn een keuze is. En daarmee wordt de lat onbewust nog hoger gelegd. Fouten maken vraagt van de ideale leerling veel moed in een wereld die draait om succesvol zijn. 

Het is de uitdaging voor elke docent en ouder om extra aandacht te besteden aan deze vergeten leerlingen. Verdiep je eens in deze leerlingen, geef je hen wel de juiste feedback? Hoe worden de beurten over de klas verdeeld zeg je ook weleens bij een fout: ik wilde weten of je aan het opletten was’. Wat zegt dat over fouten maken? Vraag bijvoorbeeld eens feedback aan een critical friend over jouw onbewuste en onbedoelde boodschap naar deze leerlingen. Misschien heeft hij of zij een interessante opmerking, geeft het je stof tot nadenken en ga je voortaan net wat anders om met de leerling die jij bijna zou vergeten. 

Meer weten of heb je nog vragen? Neem dan contact op met mij via liesbethstammen@bco-onderwijsadvies.nl